Cmentarz Świętokrzyski w Warszawie był niegdyś rzymskokatolicką nekropolią, której lokalizacja rozpościerała się pomiędzy dzisiejszymi ulicami Marszałkowską, Nowogrodzką, Emilii Plater i Wspólną. Dzisiaj jest miejscem historycznym, które może przyciągać miłośników architektury sakralnej oraz tych, którzy chcą zgłębić mniej znane fakty z historii stolicy.
Nekropolia została założona na polach Folwarku Koszyki, poza zwartą zabudową miejską XVIII-wiecznej Warszawy. W centralnym punkcie cmentarza wzniesiono kaplicę św. Barbary, a towarzyszące jej katakumby miały być miejscem pochówku wielu wybitnych osobistości. Ze względu na niskie położenie, teren ten często doświadczał zalewania wodami. Z czasem, pobliskie ulice i budynki zaczęły absorbować okolice dawnego cmentarza, zmieniając jego pierwotny charakter.
Cmentarz Świętokrzyski był miejscem spoczynku wielu wybitnych Polaków. Wśród pochowanych osób znaleźli się m.in. Józef Ankwicz, kontrowersyjny kasztelan, poeta Józef Bielawski, zdolny matematyk Antoni Dąbrowski, kompozytor Jan Engel oraz Elżbieta Grabowska, znana z relacji ze Stanisławem Augustem Poniatowskim. Artystyczny krajobraz wspólnoty wzbogacał również malarz Józef Kosiński i publicysta Piotr Świtkowski. W nekropolii znalazł swoje miejsce również Adam Poniński, książę i marszałek Sejmu I Rzeczypospolitej, a także generał Michał Sokolnicki.
Początki Cmentarza Świętokrzyskiego datuje się na rok 1745, kiedy to misjonarze z parafii kościoła Świętego Krzyża rozpoczęli starania o utworzenie nowego miejsca pochówku poza miastem. Dopiero w 1781 roku nekropolia zaczęła formalnie funkcjonować, a biskup Antoni Onufry Okęcki uroczyście ją poświęcił dwa lata później. Jednym z kluczowych momentów w dziejach cmentarza było pochowanie w 1788 biskupa smoleńskiego Gabriela Wodzińskiego, co przyczyniło się do zmiany postrzegania cmentarza przez mieszkańców Warszawy.Po III rozbiorze Polski, kiedy to władze pruskie zabroniły pochówków w granicach miasta, liczba zmarłych na cmentarzu gwałtownie wzrosła, aż do momentu, gdy w 1831 roku wstrzymano nowe pochówki. Nekropolia oficjalnie zamknęła swoje bramy w 1836 roku. Lata zaniedbań przyczyniły się do rozpadu katakumb, a w 1859 roku decyzją władz rozpoczęto likwidację cmentarza, które ukończono w 1865 roku wraz z nasadzeniem nowych drzew.W kolejnych dekadach teren dawnych mogił przeszedł różne transformacje. Na przestrzeni lat 1883-1885 wzniesiono tam kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła, a po powstaniu warszawskim resztki mauzoleum Przeździeckich znalazły nowe zastosowanie przy budowie kościoła na cmentarzu Bródnowskim. Wpisanie miejsca do rejestru zabytków w 2020 roku i późniejsze kontrowersje dotyczące zabudowy były kolejnymi rozdziałami tej bogatej historii.


ul. Żytnia 42


ul. Żwirki i Wigury 52


ul. Młynarska 54/58


ul. Okopowa 49/51




plac Defilad 1


Marszałkowska 138


pl. Defilad 1


Litewska 3
Odkryj najlepsze miejsca na mapie turystycznej