Cmentarz-Pomnik w Wawrze

Opis atrakcji

Topografia

Cmentarz-Pomnik wyróżnia się starannie zaplanowanym układem. W centrum znajduje się plac otoczony majestatycznymi lipami, które nadają mu uroczysty charakter. Dominującym elementem na cmentarzu jest sarkofag z napisem "Poległym za niepodległość Polski". Flankują go rzeźby autorstwa Józefa Gazy przedstawiające Polonię i Bojownika z faszyzmem. Na cokołach rzeźb wyryte są nazwiska ofiar, co dodaje miejscu dodatkowego znaczenia i głębi. W głębi cmentarza można zauważyć krzyże i macewy, a także zachowany fragment płotu, przy którym miała miejsce egzekucja. Ta starannie zaplanowana przestrzeń nie tylko oddaje szacunek zmarłym, ale także jest miejscem refleksji nad historią i tragizmem wydarzeń, które miały tam miejsce.

Pochowani na cmentarzu

Na Cmentarzu-Pomniku w Wawrze spoczywają ofiary tragicznej zbrodni dokonanej w grudniu 1939 roku przez Niemców. Spośród 107 ofiar, większość pochowano w miejscu egzekucji w sześciu rowach, jednak część ciał, wykradzionych przez rodziny, spoczęła na innych pobliskich nekropoliach. W czerwcu 1940 roku zdecydowano o przeniesieniu wielu ciał: 76 z nich trafiło na Cmentarz Ofiar II Wojny Światowej w Wawrze, 11 na cmentarz żydowski na Woli w Warszawie, a pozostałe do grobów rodzinnych.

Historia

Cmentarz-Pomnik powstał w wyniku tragicznych wydarzeń w Wawrze z grudnia 1939 roku, kiedy to niemiecka zbrodnia poruszyła lokalną społeczność, wzbudzając patriotyczne manifestacje i pamięć o ofiarach. Jesienią 1944 roku teren egzekucji został ogrodzony, a w grudniu tego samego roku stanął pierwszy pomnik. Z inicjatywy Stowarzyszenia Rodzin po Rozstrzelanych w Wawrze 27 grudnia 1939 roku oraz dzięki wsparciu władz, w 1949 roku dokonano uroczystego otwarcia upamiętnienia. Cmentarz został wówczas przekazany przez właściciela działki na rzecz gminy Wawer, co pozwoliło na dalsze prace związane z jego rozwojem.