Południk Warszawski

Opis atrakcji

Konstrukcja i znaczenie kolumny

Kolumna na placu Teatralnym to imponująca marmurowa konstrukcja, która kiedyś pełniła kluczową rolę w geodezyjnych badaniach. Na jej szczycie umieszczono metalowy blat z wypisanymi współrzędnymi geograficznymi oraz zaznaczonym punktem triangulacyjnym w postaci krzyżujących się linii równoleżnika i południka. Blat zabezpieczony jest przeszkloną oprawą, co chroni wyryte dane przed działaniem warunków atmosferycznych. Dzięki umieszczonym na ścianach ratusza i Teatru Wielkiego miram południkowym oraz wmurowanym szynom, kalibracja geodezyjnych instrumentów pomiarowych była precyzyjna.

Historia lokalizacji i kolumny

Kolumna została zainstalowana na placu Teatralnym w 1872 roku przed pałacem Jabłonowskich, co przez długie lata mylnie przypisywano roku 1880. Konstrukcja była częścią szerszych badań geodezyjnych, prowadzonych przez polskiego inżyniera Józefa Żylińskiego, szczególnie w ramach triangulacji łuku równoleżnika 52°N. W 1873 roku konstrukcję otoczono żelazną balustradą z inicjatywy namiestnika Królestwa Polskiego, hrabiego Fiodora Berga. Kolumna przetrwała II wojnę światową bez uszkodzeń, mimo zniszczeń w okolicy. Podczas renowacji w 2022 roku, w związku z Międzynarodowym Kongresem Geodetów FIG, odrestaurowano kolumnę i odsłonięto ją jako Pomnik Geodezji Europejskiej.

Inne informacje

Warto wspomnieć, że warszawski południk zerowy, przebiegający przez Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego, nie jest związany z kolumną na placu Teatralnym. Został on wyznaczony w 1825 roku przez Franciszka Armińskiego i użyty do prac kartograficznych na Mapie Kwatermistrzostwa. Co więcej, południk 21°E, zazwyczaj przebiegający przez centrum Warszawy, nie ma związku z pozycją kolumny.