Dzwonnica przy bazylice Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Chełmie to imponujący, czterokondygnacyjny budynek o wysokości około 40 metrów, który przyciąga zarówno miłośników architektury, jak i pasjonatów historii. Usytuowana na Górze Zamkowej, dzwonnica jest częścią zabytkowego zespołu katedralnego i stanowi doskonały punkt wyjścia do poznawania fascynującej historii regionu.
Na dzwonnicy znajdują się trzy imponujące dzwony, wykonane przez znanych przemyskich ludwisarzy Felczyńskich. Szczególnie interesujący jest dzwon Maria, ważący 2155 kg, zdobiony płaskorzeźbą z repliką obrazu Najświętszej Maryi Panny Chełmskiej. Dzwon Stanisław, o wadze 3000 kg, poświęcony bohaterom ziemi chełmskiej, również przyciąga uwagę dzięki inskrypcji upamiętniającej żołnierzy i patriotów. Najmniejszy z trójki, dzwon Julian, ważący 1200 kg, upamiętnia pierwszego proboszcza parafii katolickiej i jest ozdobiony jego popiersiem oraz wizerunkiem Matki Boskiej Chełmskiej.
Dzwonnica została wzniesiona przed 1878 rokiem. Pierwotnie miała symbolizować triumf prawosławia po kasacie unii poprzez nadanie kompleksowi sakralnemu charakteru bizantyjsko-prawosławnego. Z początku miała formę krzyża greckiego, ale pod koniec lat 30. XX wieku przeszła przebudowę na planie kwadratu, zyskując w 1939 roku dodatkową kondygnację i hełm latarniowy, na szczycie którego umieszczono berło z krzyżem. Hełm wzorowany był na wieżach pobliskiej katedry.
W 1945 roku na parterze dzwonnicy utworzono Mauzoleum Ofiar Terroru Hitlerowskiego i Stalinowskiego, które stanowi wyjątkowe miejsce pamięci o tragicznych wydarzeniach tamtego okresu. Na frontowej części pojawiły się kamienne arkady z krzyżem maltańskim, a wewnątrz ustawiono urnę z prochami ofiar oraz marmurowe tablice z nazwiskami pomordowanych. Przed Mauzoleum znajdziemy metalowy krzyż, poświęcony księdzu Jerzemu Popiełuszce, świadczący o ciągłej pamięci i hołdzie dla tych, którzy oddali życie za Ojczyznę.