Położona w malowniczym Chełmie cerkiew św. Jana Teologa to unikatowe miejsce, które przyciąga zarówno miłośników historii, jak i pasjonatów architektury sakralnej. Związana z Polskim Autokefalicznym Kościołem Prawosławnym, jest jedyną czynną prawosławną świątynią na terenie miasta, co czyni ją niezwykle istotnym miejscem kultu religijnego dla lokalnej społeczności prawosławnej. Cerkiew znajduje się w pobliżu historycznej części miasta, co czyni ją łatwo dostępną dla turystów oraz pielgrzymów.
Cerkiew św. Jana Teologa charakteryzuje się eklektycznym stylem architektonicznym będącym połączeniem elementów klasycystycznych z bizantyjsko-rosyjskimi. Została zaprojektowana tak, aby mogła pomieścić jednocześnie od 350 do 400 wiernych, co czyni ją odpowiednim miejscem do organizacji dużych uroczystości religijnych. Obiekt jest również wpisany do rejestru zabytków, co podkreśla jego historyczne i kulturowe znaczenie.
Budowla cerkwi jest imponująca zewnętrznie, wzniesiona na planie krzyża greckiego z cegły i otynkowana. Fasady urozmaicają toskańskie pilastry i trójkątne przyczółki, przyciągając uwagę swoją klasycystyczną elegancją. Uroku dodają także potężne kopuły z cebulastymi hełmami, które górują nad centralną częścią budowli, oraz cztery mniejsze wieżyczki. Na zachodniej elewacji wyróżnia się przedsionek zdobiony pilastrami, prowadzący do głównego wejścia ozdobionego portalem.
Wnętrze cerkwi skrywa wiele skarbów, wśród nich trzyrzędowy ikonostas, który jest jednym z jej najcenniejszych elementów. Przeniesiono tu wiele ikon i utensyliów z innych nieistniejących już świątyń miasta. Szczególną uwagę przyciągają kopie cudownych ikon Matki Bożej, które są ważnym elementem duchowego życia cerkwi. Warto zwrócić uwagę także na relikwie Krzyża Świętego przechowywane we wnętrzu oraz na dwie tablice pamiątkowe w przedsionku.
Historia cerkwi sięga połowy XIX wieku, kiedy to została wzniesiona jako wojskowa świątynia prawosławna w latach 1846–1852. Przyciągnęła uwagę lokalnej administracji carskiej i przetrwała burzliwe wydarzenia, takie jak odzyskanie niepodległości przez Polskę. Była jedyną cerkwią prawosławną, która po tych wydarzeniach nie została zburzona ani przekształcona na inne cele. W 1928 roku przyznano jej honorową rangę soboru, co związane było z historycznym znaczeniem prawosławia w Chełmie.
Otoczenie cerkwi, zlokalizowane u zbiegu ulic Jadwigi Młodowskiej, Mikołaja Kopernika i Henryka Sienkiewicza, podkreśla jej centralne położenie w krajobrazie miasta. Dzwonnica znajdująca się na północny zachód od cerkwi, dwukondygnacyjna i utrzymana w klasycystyczno-bizantyjsko-rosyjskim stylu, harmonizuje z estetyką świątyni. Dodatkowo teren wokół cerkwi oraz dzwonnicy jest starannie utrzymany, zachęcając do krótkiego spaceru po wizycie w świątyni.